Trgovinska politika Sjedinjenih Država prema NR Kini u 2016. godini (I deo)

Početkom trgovinskih odnosa Sjedinjenih Američkih Država i Narodne Republike Kine se smatra bilateralni trgovinski sporazum potpisan jula 1979; naredne, 1980. godine, dve zemlje su jedna drugoj odobrile status najpovlašćenije nacije. Godine 1979, ukupan obim trgovine je iznosio dve milijarde američkih dolara, da bi krajem 2015. samo obim trgovine robom dostigao 598 milijardi dolara. Pored toga, kineske filijale američkih kompanija su 2013. imale obrt od 364 milijarde dolara. Prema podacima kojima raspolaže američka vlada, Kina je drugi najznačajniji trgovinski partner Sjedinjenih Država (nakon Kanade), treće najznačajnije tržište za američki izvoz (nakon Kanade i Meksika) i vodeći izvoznik u Sjedinjene Države.

trgovina sad kina

Vredan pomena je i veliki trgovinski deficit na strani Sjedinjenih Država, koji predstavlja razlog za zabrinutost političkih krugova u zvaničnom Vašingtonu i zaključno sa 2014. iznosi 344 milijarde dolara (za 2015, deficit u trgovini robom iznosi 366 milijardi dolara). On je veći nego sa bilo kojim drugim trgovinskim partnerom Sjedinjenih Država, uključujući i trgovinske blokove. Ipak, činjenica je da je ovaj trgovinski deficit rezultat globalnih lanaca snabdevanja u kojima je Kina često poslednja tačka u lancu (drugim rečima, Kina je i dalje poznata kao „svetska radionica“, tačka u kojoj se komponenti proizvoda (uvezeni u Kinu iz drugih država) sklapaju, nakon čega se dovršeni proizvod uvozi u Sjedinjene Države).

U godini 2015, izvoz robe iz Sjedinjenih Država u Kinu je dostigao vrednost od 116,2 milijardi dolara (što je pad u poređenju sa 123,7 milijardi u 2014); pet najvažnijih izvoznih proizvoda u 2014. su uljarice i žitarice, avioni i delovi za avione, motorna vozila, otpad, kao i poluprovodnici i druge elektronske komponente. Što se izvoza poljoprivrednih proizvoda tiče, u 2014. je u Kinu izvezeno poljoprivrednih proizvoda u vrednosti od 24,5 milijardi dolara (drugo najznačajnije tržište za američki poljoprivredni izvoz); sa druge strane, izvoz usluga u Kinu je iste godine iznosio 41,5 milijardi dolara (četvrto najznačajnije tržište za američki izvoz usluga). Jedan od primera zbog kojih je kinesko tržište interesantno američkim kompanijama su motorna vozila; Kina predstavlja vodećeg proizvođača motornih vozila i najveće tržište za nova motorna vozila (u godini 2014, u Kini je proizvedeno 23,7 miliona motornih vozila (u poređenju sa 11,7 miliona u SAD), dok je prodato 23,5 miliona novih motornih vozila (u poređenju sa 16,8 miliona u SAD)).

Što se američkog uvoza robe iz NR Kine tiče, on je u 2015, iznosio 482 milijardi dolara; Kina od 2007. predstavlja najvažnijeg izvoznika u Sjedinjene Države. Pet najvažnijih uvoznih proizvoda iz Kine u 2014. su bili kompjuterska oprema, telekomunikaciona oprema, igračke i video-igre, odeća, kao i poluprovodnici i druge elektronske komponente. Što se uvoza poljoprivrednih proizvoda tiče, u SAD je 2014. iz Kine uvezeno poljoprivrednih proizvoda u vrednosti od 9,9 milijardi dolara (treći najveći izvoznik poljoprivrednih proizvoda u SAD); sa druge strane, uvoz usluga iz Kine je iste godine iznosio 14,7 milijardi dolara (osmi najznačajniji izvoznik usluga u SAD). Treba istaći činjenicu da je 80-tih i 90-tih godina prošlog veka uvoz robe iz Kine u SAD uglavnom obuhvatao radno intenzivne proizvode niske vrednosti, kao što su igračke i video igre, kućni aparati, obuća i odeća; sa druge strane, u proteklih nekoliko godina se povećava uvoz robe sa naprednom tehnologijom iz Kine (u trgovini proizvodima sa naprednom tehnologijom, Sjedinjene Države su u godini 2014. imale trgovinski deficit sa Kinom od 124 milijarde dolara).

Neka sporna pitanja u američko-kineskoj trgovini

Američko-kineski trgovinski odnosi nisu bez trzavica. Prema oceni predstavnika američkih poslovnih i političkih krugova, američke kompanije u Kini trpe velike gubitke zbog kršenja prava intelektualne svojine (PIS), uključujući i kršenja koja su posledica sajber-napada. Američke kompanije koje posluju u Kini se uglavnom žale na kršenje PIS i neformalne zahteve (od strane predstavnika kineskih vlasti) da sa kineskim partnerima dele tehnologiju i PIS (uprkos činjenici da je Kina prilikom pristupanja STO 2001. godine formalno preuzela obavezu da se sa takvom praksom prekine). Kako je 2013. procenila Komisija za krađu američke intelektualne svojine, privreda Sjedinjenih Država zbog kršenja PIS godišnje trpi štetu od 300 milijardi dolara, od čega na Kinu otpada između 50% (150 milijardi dolara) i 80% (240 milijardi dolara). Na ove optužbe, kineski zvaničnici odgovaraju da je proteklih godina u Kini značajno poboljšan režim zaštite PIS ali da nažalost još uvek ne postoje resursi ni dovoljno razvijen pravni sistem koji bi sprečio kršenje PIS; oni ističu da nisu samo američke kompanije pogođene kršenjem PIS, već da veliku štetu trpe i domaće, kineske kompanije.

Jedan deo trzavica u američko-kineskim trgovinskim odnosima ima koren i u problemima sajber bezbednosti. Napadi hakera usmereni protiv američkih kompanija su takođe povezani sa kršenjem PIS. Prema izveštaju američke kompanije MekAfi (McAfee) iz 2011, više od 70 multinacionalnih kompanija je bilo žrtva sajber napada (pri čemu veoma mali broj kompanija koje su na meti napada zaista objavi da je došlo do napada). Za ove napade, američki politički krugovi odgovornost pripisuju kineskoj vladi optužujući je za sajber privrednu špijunažu (čak je 2014. podignuta optužnica protiv pet pripadnika kineske armije zbog sajber špijunaže, kojom je pogođen jedan američki sindikat i pet kompanija; Kina je oštro osudila ovu optužnicu, odlučivši da privremeno suspenduje učešće u Američko-kineskoj radnoj grupi za pitanja sajber bezbednosti). Neka od ovih pitanja su rešena prilikom posete kineskog predsednika Si Đinpinga Vašingtonu septembra 2015, kada je započet Dijalog na visokom nivou (sa sastancima dvaput godišnje) s ciljem borbe protiv sajber kriminala.

Takođe, Vlada Sjedinjenih Država nije zadovoljna poštovanjem obaveza koje je Kina preuzela prilikom pristupanja STO 2001. godine. Američki predstavnici se najviše žale na lošu zaštitu PIS, industrijsku politiku i državne standarde koji štite kineske kompanije (istovremeno diskriminišući inostrane kompanije), restrikcije trgovine i prava distribucije, nepredvidljive propise u oblasti zdravstvene i bezbednosne kontrole uvoza, veliku količinu propisa i restrikcija u oblasti pružanja usluga i netransparentnost propisa u oblasti trgovine. Zaključno sa decembrom 2015, SAD su pred STO pokrenule 17 sporova protiv Kine, od čega je jedan deo već okončan; u isti mah, Kina je protiv SAD pokrenula devet sporova i njihovo rešavanje je u toku.


Za portal SRBIJA I KINA: Nikola Jokanović, politikolog i ekspert u oblasti spoljne politike

NAPOMENA: Prenošenje ovog članka je dozvoljeno uz obavezno navođenje izvora (portal srbijaikina.rs) i autora.

Drugi deo teksta možete pročitati na ovoj stranici.

Share and Enjoy

  • Facebook
  • Twitter
  • Add to favorites
  • RSS

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *