O linearnosti istorije Kine

Kada se govori o prošlosti Kine, mora se respektovati krucijalna činjenica da kineska civilizacija seže više od četiri milenijuma u prošlost sa praktično neprekidnim kontinuitetom, što je ujedno čini krajnje jedinstvenom. Smenjivanje različitih dinastija, povremeni periodi razjedinjenosti carstva koji ipak nisu u bazičnom smislu narušavali kontinuitet, nastajanje i nestajanje brojnih gradova kao administrativnih, političkih i pre svega trgovačkih centara, zatim stalne promene granica, kao i u prvom redu čitav niz društvenih previranja, obeležili su prošlost Kine. Međutim, uprkos veoma čestim tubulentnim i dinamičnim procesima, kroz čitavu svoju istoriju Kina je u suštini bila homogenija od većine drugih kultura koje su uporedo sa njom egzistirale i najčešće je predstavljala kompaktni politički entitet. Pri tome je praktično od početka istorijskog razdoblja imala relativno jasno koncpiran kulturni pa i etnički aspekt, kao i specifičnu formu vladarske ideologije sa krajnje kompleksnim sistemom državnog birokratskog aparata.

kina armija od terakote istorija

IZVOR: thecultureconcept.com (Art Gallery NSW, Sydney)

Jedan od najistaknutijih sinologa današnjice, profesor Vladimir Maljavin, naglašava kako je ,,nemoguće shvatiti upornu vernost Kineza tradicionalnoj državnosti, i istinski sveti trepet pred njom”, a da se pri tome ,,ne vidi činjenica da je vlast u staroj Kini imala i religiozni i moralni smisao”. Uspostavljen politički sistem imperije podnebeskog sveta koji se posebno iskristalizovao od tzv. ujedinjenja Kine 221. godine stare ere, sa vladarem čija se uloga, kako Maljavin ističe, ogledala i u tome da je trebao ,,da ispravlja postupke i misli ljudi, počinjući od sebe”, omogućili su specifičan pravac razvoja kinekog društva kroz čitavu njegovu prošlost. Jednom upostavljeni i izgrađeni osećaj kolektiviteta (pre svega kulturnog i etničkog a kasnije i nacionalnog i / ili pannacionalnog), koji se manifestovao kroz snažnu vladarsku ideologiju, uprkos raznim promenama nikada u suštini nije ozbiljnije narušen i opstao je praktično do prestanka postojanja Kineskog carstva početkom XX veka. U tom kontekstu, moglo bi se istaći da je jednom uspostavljena vladarska ideologija i hijerarhija, utemeljena pre svega na Konfučijevim moralnim i etičkim principima kao i na drugim premisama različitih škola mišljenja bogate kineske filozofije,  inkorporirana u samu srž kineske civilizacije.

“Mandat neba” (tiānmìng), kao specifičan politički koncept i drevna kineska filozofska ideja uspostavljena još tokom vladavine dinastije Chou (Zhōu Cháo 1027 – 257. g. p.n.e.), koja je davala legitimitet vladaru (caru) da pravedno vlada kao izabranik neba (tiān), imala je krucijalan značaj za milenijumski poredak kineske vladarske ideologije i hijerarhije. Konstruisana na takav način, ideologija podnebeskog carstva sa vladarom kao središnom figurom političkog sistema (izabranikom neba koji je mandat “voljom neba” mogao i izgubiti) ujedno je predstavljala bazični segment korpusa kineskih konstitutivnih mitova.

Postepeni nastanak birokratskog aparata (državnog činovništva), koji se u Kini razvijao od najranijih vremena i koji je vremenom dosegao sofisticirane i kompleksne obrise, omogućio je u suštini permanentan razvoj kineske države i društva. Postizanje efikasnosti administrativnog državnog aparata, kroz čitavu kinesku prošlost, predstavljao je glavni zadatak vladajućih političkih establišmenata, budući da je od njega u velikoj meri zavisila uspešnost države i društva, ali i polušnost stanovništva.  Takođe, kako V. Maljavin ističe, “birokratski karakter izvršne vlasti bio je druga strana te odvojenosti države od društva, koja je omogućila da se u kineskoj državnosti očuva arhaična rodovska religija”.

Veličnstvena i fantastična dostignuća kineske civilizacije, koja je svetu podarila neke od najznačajnijih tehnoloških patenata, ali i ogroman i neprocenjiv korpus drugih znanja, temeljio se dakle na snažno utemeljenom osećaju jedinstva, snažnom i kontrolisanom birokratskom aparatu, ali i na koncizno definisanoj vladarskoj ideologiji podnebeskog carstva. Celokupni sistem pažljivo isplanirane uređenosti rukovođen od strane vladajućih slojeva kroz izuzetno snažan državni aparat činovnika, prema Maljavinu bi se mogao opisati kao „nebeska planometrija“  kineske imperijalne politike tokom čitavog perioda Kineskog carstva.

Snažna vladarska ideologija Carske Kine, isticala je figuru vladara (cara) na najviše moguće mesto. On je zapravo smatran centralnom ličnošću kosmičkih snaga čiji je zadatak bio da izvršava misiju uređenja Kosmosa. Uostalom, vladar Kine je nosio i formalnu titulu Sina Neba (tien ci) te je kao takav uživao potpuni moralni ugled i doživljavan je kao posrednik između nebeskog i zemaljskog sveta.

Često veoma teško shvatljiva Zapadu, kineska civilizacija se razvijala kroz jedan drugačiji ,,linearni” pravac u odnosu na razvoj evropskih i drugih zapadnih, ali i bliskoistočnih društava. U tom kontekstu za razliku od evropskih društava koje su tokom XVIII i XIX veka konstruisale svoj “klasični period” vezujući ga za antičku Grčku klasičnog perioda, u okvirima kineske civilizacije kulturni razvoj se percipirao kao linearan sa naglašenim kontinuitetom još od neolitskih kultura a posebno od početka bronzanog doba i dinastije Šang.

Kao jedna od najarhaičnijih državnih tvorevina, raritetna u istoriji civilizacije po suštinskom kontinuitetu koji se reprezentuje upravo kroz linearan tok njene prošlosti, Kina je kako u starom, tako i u srednjem veku bila jedna od najrazvijenijih država sveta.


Za portal SRBIJA I KINA: Kristijan Obšust, socijalni antropolog i arheolog

NAPOMENA: Prenošenje ovog članka je dozvoljeno uz obavezno navođenje izvora (portal srbijaikina.rs) i autora.

Share and Enjoy

  • Facebook
  • Twitter
  • Add to favorites
  • RSS

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *